Bir mimar evimizi beğenebilir. Peki ya kedimiz? Kusursuz görünen bir salon, parlak zeminler, minimalist mobilyalar ve özenle seçilmiş dekorasyon parçaları… İnsan gözüne güzel gelen bir ev, içinde yaşayan hayvanlar için her zaman ideal olmayabilir. Kedi ve köpek dostu bir ev tasarlamanın inceliklerine yakından bakıyoruz.
Yeni bir koltuk aldınız. Açık renkli, zarif, tam hayalinizdeki gibi.
Köpeğinizin ilk yaptığı şey üzerine çıkmak oldu. Kedinizse koltuğa pek ilgi göstermedi. Onun gözü, koltuğun geldiği karton kutuda.
Birkaç gün sonra evin düzeni kendiliğinden değişmeye başladı. Koltuğun üzerinde bir battaniye, salonun köşesinde bir köpek yatağı, pencerenin önünde kedinizin sahiplendiği bir minder…
Özenle tasarladığınız evin içinde, sizinkinden oldukça farklı estetik tercihleri olan iki yeni dekoratör yaşıyor.
Aslında onların umurunda koltuğun tasarımcısı, sehpanın mermeri veya duvarın hangi renge boyandığı yok. En azından bizim anladığımız anlamda.
Onların soruları başka.
Burada rahatça uyuyabilir miyim? Bu zeminde kaymadan koşabilir miyim? Korktuğumda saklanabileceğim bir yer var mı? Pencereden dışarıyı izleyebilir miyim? Suyuma ulaşmak için başka bir hayvanın yanından geçmek zorunda mıyım?
Bu soruları düşünmeye başladığınızda evinizin planı da değişiyor.
Çünkü kedi ve köpek dostu bir ev, hayvanlara yer açılmış bir evden biraz daha fazlası.
Onların ihtiyaçlarının da tasarımın bir parçası olduğu bir yaşam alanı.
Kedinizin gözünden bakınca eviniz kaç katlı?
Siz tek katlı bir dairede yaşıyor olabilirsiniz. Kedinizse aynı evin birkaç farklı katı olduğunu düşünüyor olabilir.
Kitaplığın üstü, pencere önü, dolabın tepesi, koltuğun arkası…
Bunların hepsi onun yaşam alanının farklı bölümleri.
Kediler için dikey alanlar özellikle önemlidir. Yüksek noktalar çevrelerini gözlemlemelerine, kendilerini güvende hissetmelerine ve gerektiğinde başka canlılarla aralarına mesafe koymalarına yardımcı olabilir.
Bu nedenle iyi bir kedi dostu ev tasarımı, yalnızca yerde kaplanan alanı değil, duvarları ve yükseklikleri de hesaba katar.
Örneğin sağlam biçimde sabitlenmiş birkaç rafla kedinizin rahatça ulaşabileceği bir tırmanma rotası oluşturabilirsiniz. Pencere yakınındaki geniş bir platform, onun dışarıyı izlemesine imkân tanıyabilir.
Ancak burada estetikten önce güvenlik geliyor.
Raflar kedinin ağırlığını ve sıçrama hareketlerini taşıyabilecek şekilde sabitlenmeli. Yüzeyler kaygan olmamalı. Bir noktadan diğerine geçişler kedinin yaşına ve hareket kabiliyetine uygun olmalı.
Her kedi yüksek yerlere çıkmak istemez. Özellikle yaşlı veya eklem sorunları yaşayan kediler için daha alçak platformlar, basamaklar ve kolay erişilebilir dinlenme alanları gerekebilir.
Bir de saklanma meselesi var.
Evin en güzel köşesine yerleştirdiğiniz pahalı kedi yatağı boş dururken kedinizin karton bir kutunun içinde uyuması can sıkıcı gelebilir.
Ama o kutu, kediniz için korunaklı ve güvenli bir alan olabilir.
İyi tasarım bazen çok basittir.
Bir raf, bir kutu, bir pencere önü. Önemli olan bu alanların kediniz için ne ifade ettiği.
Köpeğinizin en sevdiği köşe neden orası?
Köpeklerin ev içindeki ihtiyaçları kedilerden farklı olabilir.
Bazıları gün boyunca sahiplerinin yakınında bulunmak ister. Bazılarıysa evin daha sessiz bir bölümünde dinlenmeyi tercih eder.
Sürekli hareketin olduğu bir koridor, çok şık görünse de bir köpek için iyi bir uyku alanı olmayabilir.
Kapı her açıldığında insanların üzerinden geçtiği, elektrik süpürgesinin sürekli çalıştığı veya televizyonun çok yüksek sesle açık olduğu bir köşede dinlenmek zorlaşabilir.
Bu nedenle köpeğiniz için rahatça uzanabileceği, rahatsız edilmeden uyuyabileceği ve isterse geri çekilebileceği bir alan oluşturmak önemlidir.
Bu alanın mutlaka ayrı bir oda olması gerekmiyor.
Salonun sakin bir köşesi, uygun bir masa altı veya bir mobilyanın yanındaki korunaklı bölüm işe yarayabilir.
Yeter ki köpeğiniz oraya kendi isteğiyle gidebilsin ve dinlenirken sürekli rahatsız edilmesin.
Bazen köpeğin yatağını nereye koyacağımızı belirlemek için uzun uzun düşünmemize bile gerek kalmaz.
Onu gözlemlemek yeterlidir.
Gün içinde en çok nerede uzanıyor? Hangi saatlerde gölgeli bir yer arıyor? Nerede gerçekten rahat uyuyor?
Yatağını yalnızca dekorasyona uygun olduğu için bir köşeye yerleştirmek yerine, bu alışkanlıklara göre konumlandırabilirsiniz.
Ayrıca yatağın büyüklüğü, desteği ve temizlenebilirliği de önemlidir.
Köpeğiniz rahatça uzanabilmeli, pozisyon değiştirebilmeli ve yatağa kolayca girip çıkabilmelidir.
Çünkü iyi bir köpek yatağının ilk görevi, salonun dekorasyonunu tamamlamak değil.
İçinde uyuyan köpeğe iyi gelmektir.
Mermer zemin güzel. Peki yürümek kolay mı?
Modern evlerde mermer, seramik, parke ve cilalı yüzeyler oldukça popüler.
Temizlenmeleri kolay, şık ve ferah görünüyorlar.
Ama köpeğinizin bu zeminlerde yürürken nasıl hareket ettiğini hiç izlediniz mi?
Özellikle kaygan yüzeyler, bazı köpeklerin rahatça hareket etmesini zorlaştırabilir.
Yaşlı, eklem problemi bulunan veya hareket kabiliyeti azalmış hayvanlarda kayma riski daha önemli hâle gelir.
Ayağa kalkmaya çalışırken patileri iki yana açılan, dönerken dengesini kaybeden veya belirli odalara girmekten çekinen bir köpek için zemin seçimi yalnızca dekorasyon meselesi değildir.
Bu nedenle evin tamamını halıyla kaplamanız gerekmese de sık kullanılan geçiş noktalarına kaymaz tabanlı halılar yerleştirmek oldukça işlevsel olabilir.
Özellikle yataktan mama kabına, salondan kapıya uzanan günlük rotaları düşünün.
Köpeğiniz bu alanlarda rahatça yürüyebiliyor mu?
Yerden yüksek bir koltuğa sürekli atlayıp inmesi gerekiyor mu?
Yaşlı bir köpek için alçak mobilyalar, uygun basamaklar veya rampalar yaşamı kolaylaştırabilir. Eklem hastalığı bulunan hayvanlarda bu tür düzenlemeler veteriner hekimin önerileriyle planlanmalıdır.
Benzer ihtiyaçlar kediler için de geçerli olabilir.
Yüksek bir platforma ulaşmak için eskiden tek sıçrayış yeterliyken şimdi birkaç deneme yapması gerekiyorsa, mesele yalnızca yaş almak olmayabilir.
Evdeki küçük mimari değişiklikler, bazen hayvanların günlük hayatında büyük bir fark yaratır.
Mama kaplarını nereye koyduğunuz önemli
Yeni bir eve taşındığınızda mutfağınızı nasıl düzenleyeceğinizi düşünürsünüz.
Buzdolabı, tezgâh, yemek masası, dolaplar…
Ama evin diğer sakinlerinin yemek alanları da en az bunlar kadar özen gerektiriyor.
Özellikle kediler için mama, su, tuvalet ve dinlenme alanlarının uygun biçimde ayrılması önemlidir.
Bir kedinin kum kabının hemen yanına yerleştirilmiş mama kabı, bizim gözümüzde yer kazandıran pratik bir çözüm olabilir. Ancak kedinin doğal tercihleri açısından uygun olmayabilir.
Benzer şekilde, su kabının sürekli hareket edilen bir koridorda veya gürültülü bir cihazın hemen yanında bulunması da bazı kediler için rahatsız edici olabilir.
Kedi davranışı ve çevresel ihtiyaçları üzerine hazırlanan AAFP/ISFM rehberleri, beslenme, içme, tuvalet, tırmalama ve dinlenme gibi temel kaynakların uygun ve birbirinden ayrılmış alanlarda sunulmasını öneriyor.
Birden fazla kedinin yaşadığı evlerde bu düzen daha da önem kazanır.
Tek bir mama kabı veya tek bir kum kabı, hayvanların kaynaklara erişimini zorlaştırabilir. Gerektiğinde farklı noktalarda alternatifler sunulmalıdır.
Köpeklerdeyse beslenme alanının rahat, temizlenebilir ve diğer hayvanlarla gereksiz rekabete neden olmayacak şekilde düzenlenmesi önemlidir.
Kedi ve köpeğin aynı evde yaşadığı durumlarda da her ikisinin kendi beslenme ihtiyaçlarına uygun alanlara erişebilmesi gerekir.
Kısacası mama kabını yerleştireceğiniz noktaya yalnızca mutfak planına bakarak karar vermeyin.
Bazen küçük bir yer değişikliği bile yaşamı kolaylaştırabilir.
Tırmalama tahtası, dekorasyonun düşmanı değil
Kediniz yeni koltuğunuzu tırmaladığında ilk tepkiniz pek olumlu olmayabilir.
Ama tırmalamak kediler için doğal bir davranış.
Pençelerinin bakımına katkıda bulunur, kaslarını esnetmelerine yardımcı olur ve bölgelerini görsel ve kokusal işaretlerle belirlemelerinde rol oynar.
Yani kediniz koltuğunuzu tırmaladığında mutlaka size kızdığı için bunu yapmıyor.
Belki de yalnızca kedilik yapıyor.
Bu davranışın uygun alanlara yönlendirilmesi için tırmalama yüzeyleri sunmak gerekir.
Dikey tırmalama direkleri, yatay karton yüzeyler veya farklı dokulardaki sağlam ürünler seçenekler arasında.
Önemli olan kedinizin tercihine uygun bir ürün seçmek ve onu doğru yere yerleştirmek.
Örneğin kediniz koltuğun köşesini tırmalıyorsa, tırmalama direğini evin en uzak odasına koymak yerine o bölgeye yakın yerleştirmek daha anlamlı olabilir.
İyi haber şu: Artık kedi ve köpek ürünlerinin mutlaka parlak plastiklerden veya evin geri kalanıyla uyumsuz renklerden oluşması gerekmiyor.
Ahşap, doğal lifler ve sade formlarla tasarlanmış pek çok işlevsel çözüm bulunabiliyor.
Ama burada da öncelik ürünün görüntüsü değil; sağlamlığı, temizlenebilirliği ve hayvanın güvenle kullanabilmesi olmalı.
En güzel tırmalama direği, kedinizin kullanmadığı değil, severek kullandığı direktir.
Evin güzel kokması, onların da hoşuna gittiği anlamına gelmeyebilir
Bir evin atmosferini belirleyen unsurlardan biri kokusu.
Kokulu mumlar, oda spreyleri, difüzörler ve temizlik ürünleri bu nedenle sıkça tercih ediliyor.
Ancak kedilerin ve köpeklerin koku algısı bizimkinden farklı.
Evde kullandığımız güçlü kokular onlar için rahatsız edici olabilir. Bazı kokulu ürünler ve uçucu yağlar ise içeriklerine ve maruziyet biçimine bağlı olarak sağlık riski oluşturabilir.
Bu nedenle hayvanların yaşadığı alanlarda kokulu ürünlerin güvenli olduğu varsayılmamalı.
Özellikle uçucu yağların kullanımı konusunda veteriner hekim önerisi almak, hayvanların ürünlere doğrudan temasını veya bunları yalamasını engellemek önemlidir.
Temizlik malzemelerini de aynı şekilde değerlendirmek gerekir.
Yüzeylerin temiz olması önemli; ancak kullanılan ürünlerin talimatlara uygun uygulanması, gerektiğinde durulanması ve hayvanların güvenli biçimde yeniden alana erişmesi sağlanmalıdır.
Bazen en iyi ortam kokusu, iyi havalandırılmış bir evin doğal kokusudur.
O güzel bitki, kediniz için tehlikeli olabilir
Yeşil bitkiler ev dekorasyonunun vazgeçilmez parçalarından biri.
Ama evde hayvanlarla yaşıyorsanız bitki seçimi yalnızca ışık ihtiyacı ve estetik uyum meselesi olmaktan çıkıyor.
Çünkü bazı ev bitkileri kediler ve köpekler için zehirli olabiliyor.
Örneğin zambakların bazı türleri, özellikle kediler için son derece tehlikelidir. Gerçek zambaklar ve gün zambakları, çok küçük miktarlarda maruziyetle bile kedilerde ciddi böbrek hasarına yol açabilir.
Sago palmiyesi olarak bilinen Cycas türleri de kediler ve köpekler için ciddi zehirlenme riski taşır.
Bir bitkinin doğal olması, hayvanlar için güvenli olduğu anlamına gelmiyor.
Bu nedenle eve yeni bitki almadan önce hem yaygın adını hem bilimsel adını kontrol edin. Aynı isimle anılan farklı türlerin toksisiteleri değişebilir.
Riskli bitkileri yalnızca yüksek bir rafa koymanın yeterli olduğunu da düşünmeyin. Özellikle kediler beklemediğiniz noktalara ulaşabilir.
Bir hayvanın zehirli bir bitkiyi çiğnediğinden veya polenine maruz kaldığından şüpheleniyorsanız belirtileri beklemeden veteriner hekime başvurun.
Eviniz yeşil olabilir.
Yeter ki o yeşilliğin içinde yaşayan herkes için güvenli olsun.
Pencerenin önü onların küçük sineması
Kedilerin pencere önlerinde saatlerce oturmasını izlemek oldukça keyifli.
Sokaktan geçen insanları, ağaçların hareketini, kuşları veya yağmuru izleyebilirler.
Güvenli bir pencere önü, özellikle ev içinde yaşayan kediler için çevresel zenginleştirmenin bir parçası olabilir.
Ancak bu alanın güvenliğini sağlamak çok önemli.
Açık pencereler ve balkonlar, özellikle yüksek katlarda ciddi düşme riski yaratır.
Kedilerin dengeli ve çevik canlılar olmaları, düşmeyecekleri anlamına gelmiyor.
Bu nedenle pencere ve balkonlarda kediler için tasarlanmış, sağlam biçimde monte edilmiş koruyucu sistemler kullanılmalı.
Ayrıca vasistas olarak bilinen eğimli açılan pencereler de kedilerin sıkışması nedeniyle tehlikeli olabilir.
Kedinizin dışarıyı izlemesini istiyorsanız bunu güvenli bir iç mekân platformuyla sağlayabilirsiniz.
Onun manzaradan yararlanması için açık bir pencere kenarında tehlikeli biçimde durması gerekmiyor.
Küçük bir ev, kötü bir ev midir?
Büyük bir bahçe, geniş bir salon, hayvanlara ayrılmış ayrı odalar…
Böyle bir ev elbette kulağa hoş geliyor.
Ama her hayvanın mutlu olması için büyük bir evde yaşaması gerektiğini düşünmek doğru değil.
Evin büyüklüğü kadar nasıl düzenlendiği, hangi davranışlara imkân tanıdığı ve içinde yaşayan hayvanların bireysel ihtiyaçlarına ne kadar cevap verdiği de önemlidir.
Küçük bir dairede yaşayan kedi için sağlam bir pencere platformu, uygun tırmalama alanları, saklanma noktaları ve düzenli oyun fırsatları yaşam alanını zenginleştirebilir.
Bir köpek için de güvenli bir dinlenme köşesi, düzenli dışarı çıkma, fiziksel hareket ve zihinsel etkinlikler önemlidir.
Elbette her hayvanın enerji seviyesi, yaşı, sağlık durumu ve yaşam alışkanlıkları farklıdır.
Bazı köpeklerin egzersiz ve hareket ihtiyaçlarını karşılamak daha fazla zaman ve planlama gerektirir.
Ama sadece metrekareye bakarak evin uygunluğunu değerlendiremeyiz.
Bazen 60 metrekarelik iyi düşünülmüş bir ev, ihtiyaçları dikkate alınmadan düzenlenmiş çok daha büyük bir evden daha yaşanabilir olabilir.
Evde iki tür yaşıyorsa tasarım daha da önemli
Kedi ve köpeklerin aynı evi paylaştığı durumlarda mekân düzeni, yalnızca konfor değil, güvenli iletişim açısından da önem kazanır.
Bir köpek kediyi oyun oynamaya davet ederken kedi yalnız kalmak isteyebilir.
Böyle anlarda kedinin köpeğin ulaşamayacağı güvenli bir alana çekilebilmesi önemlidir.
Yüksek platformlar, ayrı odalar veya uygun güvenlik bariyerleri işe yarayabilir.
Ancak kedinin bütün temel kaynakları köpeğin bulunduğu alanlardan geçmeyi gerektirmemelidir.
Mama kabına ulaşmak için sürekli köpeğin yanından geçmek zorunda kalan bir kedi, kendi evinde rahat hissedemeyebilir.
Köpeğin de kediden veya evdeki hareketlilikten uzaklaşıp dinlenebileceği kendisine ait bir alanı olmalı.
Burada amaç iki hayvanı sürekli birbirinden ayırmak değil.
Her birine seçim hakkı vermek.
Çünkü güvenli bir evde birlikte yaşamanın önemli koşullarından biri, istenmeyen karşılaşmalardan uzaklaşabilmektir.
Yaşlandıkça evin planı da değişmeli
Bir zamanlar tek sıçrayışta dolabın üzerine çıkan kediniz artık koltuğa çıkarken zorlanıyor olabilir.
Köpeğiniz merdivenleri eskisi kadar hızlı çıkmıyor, parlak zeminde yürürken daha temkinli davranıyor olabilir.
Bu değişiklikleri yalnızca yaşlılığın kaçınılmaz parçası olarak kabul etmeyin.
Hareket isteksizliği, zıplamada güçlük veya davranış değişiklikleri ağrı ya da başka sağlık sorunlarıyla ilişkili olabilir. Böyle durumlarda veteriner değerlendirmesi önemlidir.
Bununla birlikte yaşam alanını uyarlamak da hayvanın konforuna katkı sağlayabilir.
Daha alçak yataklar, kaymayan yüzeyler, kolay erişilen mama ve su kapları, uygun basamaklar ve gerektiğinde rampalar düşünülebilir.
Yaşlı kediler için yüksek kenarlı kum kapları yerine kolay girilip çıkılabilen modeller tercih edilebilir.
Yıllar geçtikçe sevdiği köşeye ulaşmak zorlaşan bir hayvanın yaşamını kolaylaştırmak, bazen o köşenin yerini değiştirmek kadar basittir.
İyi bir ev, yalnızca bugünkü ihtiyaçlara değil, zaman içinde değişen ihtiyaçlara da uyum sağlayabilir.
Evinizi onların gözünden değerlendirin
Bir gün evinize yeni taşınmış gibi bakın.
Kapıdan içeri girin ve kendinize şu soruları sorun:
Kedim korktuğunda nereye saklanıyor? Köpeğim gerçekten nerede dinleniyor? Su kaplarına ulaşmak kolay mı? Kaygan bir zeminde yürümek zorunda kalıyorlar mı?
Sonra biraz daha dikkatli bakın.
Pencere güvenli mi? Raflar sağlam mı? Temizlik ürünleri erişemeyecekleri yerde mi? Yalnız kaldıklarında tehlikeli olabilecek kablolar, ipler veya küçük eşyalar var mı?
Bunların hepsini bir günde değiştirmeniz gerekmiyor.
Üstelik hayvanınızın bütün alışkanlıklarını bir anda değiştirmek de iyi bir fikir olmayabilir.
Küçük düzenlemelerle başlayabilirsiniz.
Bir halı, daha sessiz bir yatak köşesi, sağlam bir tırmalama alanı veya farklı bir yere taşınmış su kabı…
Bazen bunlar, pahalı bir dekorasyon yenilemesinden daha büyük fark yaratabilir.
En güzel ev, herkesin kendisi olabildiği ev
Belki de ev dekorasyonuyla ilgili en önemli yanılgımız şu: Bir evin güzel olması için her şeyin tam düşündüğümüz yerde durması gerektiğine inanıyoruz.
Ama hayvanlarla yaşadığımızda bu düşünce biraz değişiyor.
Salondaki minder, kedinin en sevdiği yere dönüşüyor.
Köpeğin yatağı, tasarım dergilerinde görmeye alışık olmadığımız bir köşeye yerleşiyor.
Bir karton kutu, özenle seçilmiş dekoratif objelerden daha fazla ilgi görüyor.
Ve bir süre sonra fark ediyoruz ki ev dediğimiz yer, yalnızca mobilyaların uyumundan oluşmuyor.
İçinde yaşayan canlıların alışkanlıklarından, ihtiyaçlarından ve birlikte geliştirdikleri küçük ritüellerden de oluşuyor.
Kedinizin güneşli pencere önünde kendisini güvende hissetmesi, köpeğinizin sevdiği köşede rahatça uyuyabilmesi, ikisinin de günlük yaşamını korkmadan sürdürebilmesi…
Belki iyi tasarımın en değerli sonucu tam olarak bu.
Güzel bir ev, yalnızca bakmaktan hoşlandığımız bir yer değil; içinde yaşayan herkesin iyi hissedebildiği bir yer.
Ve bazen bunu anlamak için evimize bir mimarın değil, bir kedinin gözünden bakmamız gerekiyor.
