Bir kutu, birkaç ödül maması, sevdiği bir oyuncak ve biraz hayal gücü… Kedinizin veya köpeğinizin gününü değiştirmek için bazen bunlar yeterli. Üstelik evde oynayabileceğiniz oyunlar yalnızca eğlenmek için değil; keşfetmek, öğrenmek ve birlikte kaliteli zaman geçirmek için de harika fırsatlar sunuyor.
Bir kediye yeni bir oyuncak alıyorsunuz.
Son derece gelişmiş. Renkli, hareketli, sesli. Üstelik hiç de ucuz değil.
Kediniz önce oyuncağı kokluyor.
Sonra yanından geçiyor.
Ve oyuncağın geldiği karton kutunun içine girip uyuyor.
Köpeklerdeyse durum biraz farklı.
Ona birbirinden güzel oyuncaklar alıyorsunuz ama o sürekli aynı eski topu getiriyor. Siz televizyon izlerken önünüze bırakıyor. Çalışırken ayağınızın dibine koyuyor. Telefonla konuşurken kucağınıza atıyor.
Sanki günün en önemli işi belli:
Oyun oynamak.
Aslında pek de haksız sayılmazlar.
Çünkü oyun, kediler ve köpekler için yalnızca zaman geçirme yöntemi değil. Doğal davranışlarını sergileme, çevrelerini keşfetme ve insanlarla etkileşim kurma fırsatı.
Kediler oyun sırasında takip etme, pusuya yatma ve yakalama gibi av davranışlarını sergileyebilir.
Köpekler ise koklama, arama, taşıma, çekiştirme ve problem çözme gibi farklı etkinliklerden keyif alabilir.
Ama her oyun her hayvana uygun değil.
Bazı kediler hareketli oyuncaklara bayılırken bazıları nesneleri patileriyle hareket ettirmeyi tercih edebilir.
Bazı köpekler top getirmekten hoşlanır, bazılarıysa on dakika boyunca bir oyuncağın saklandığı yeri araştırmayı seçebilir.
Bu nedenle en iyi oyun, internette en çok izlenen değil.
Sizin kedinizin veya köpeğinizin gerçekten oynamak istediği oyun.
İşte evde kolayca hazırlayabileceğiniz beş fikir.
1. Koku Dedektifi: Gizlenen Ödülü Bul
Gerekenler: Günlük mama porsiyonundan birkaç parça veya uygun küçük ödüller, güvenli bir oyun alanı.
Köpeklerin dünyasında kokuların ne kadar önemli olduğunu biliyoruz.
Bizim için sıradan görünen bir odanın içinde bile onların keşfedebileceği pek çok koku bulunuyor.
Bu yüzden bir köpek için harika bir oyun hazırlamak istiyorsanız ilk işiniz pahalı bir oyuncak almak değil, burnuna küçük bir görev vermek olabilir.
Nasıl oynanır?
Önce köpeğinizin görebileceği bir yere küçük bir mama parçası bırakın.
“Bul!” gibi kısa ve tutarlı bir sözcük kullanın.
Köpeğiniz mamayı bulduğunda onu sakin biçimde övün.
Birkaç kolay denemeden sonra mamayı biraz daha zor yerlere koyabilirsiniz.
Örneğin bir minderin hemen yanına veya açıkça erişebileceği bir köşeye.
Köpeğiniz oyunu anladıkça arama alanını yavaş yavaş genişletebilirsiniz.
Ama ilk günden bütün evi bir hazine avına dönüştürmeyin.
Önce oyunun mantığını öğrenmesine fırsat verin.
Kediler de oynayabilir mi?
Evet, ancak koku oyunları bütün kedilere aynı derecede çekici gelmeyebilir.
Kedinizin sevdiği mamadan birkaç parçayı kolayca bulabileceği bir alana yerleştirin.
Başlangıçta saklamak yerine görebileceği şekilde sunmak daha uygun olabilir.
Kediniz ilgi gösteriyorsa yiyecek bulmacaları veya küçük arama alanlarıyla oyunu geliştirebilirsiniz.
Ancak mama yemiyorsa ilgisini çekmek için aç bırakmayın.
Bazı kediler için hareket eden bir oyuncak çok daha eğlenceli olacaktır.
Küçük bir püf noktası
Ödülleri günlük mama miktarına dahil edin.
Oyunun amacı hayvanınızı fazladan beslemek değil, normalde yiyeceği mamanın bir bölümünü daha ilgi çekici şekilde sunmak.
Ayrıca ödülleri temizlik ürünü, elektrik kablosu veya erişilmesini istemediğiniz tehlikeli alanların yakınına saklamayın.
Neden güzel? Köpeklerde doğal koklama ve arama davranışlarını destekler. Uygun biçimde uyarlanan yiyecek arama oyunları kedilere de zihinsel etkinlik fırsatı sunabilir.
2. Kutunun Sırrı: Evde Küçük Bir Keşif Alanı
Gerekenler: Temiz bir karton kutu, büyük ve güvenli oyuncaklar, isteğe bağlı birkaç mama parçası.
Kedilerle yaşayan herkesin bildiği bir gerçek var.
Bazen kutu, içinden çıkan her şeyden daha değerli.
Ama kutular yalnızca kediler için eğlenceli değil.
Köpekler için de kontrollü bir araştırma alanına dönüşebilir.
Nasıl oynanır?
Önce orta boy bir karton kutu bulun.
Üzerindeki zımba tellerini, bantları, ipleri ve kopabilecek parçaları çıkarın.
Köpeğiniz için kutunun içine kolayca hareket ettirebileceği birkaç büyük kâğıt topu yerleştirebilirsiniz.
Aralarına günlük mama porsiyonundan küçük parçalar saklayın.
Kutuyu yere bırakın ve köpeğinizin içindeki yiyecekleri aramasına izin verin.
Bazı köpekler burnuyla araştırır.
Bazıları patileriyle kâğıtları hareket ettirir.
Bazılarıysa doğrudan kutuyu devirmeyi tercih eder.
Sonuncusu oyunun planladığınızdan farklı geliştiğini gösteriyor olabilir. Ama güvenli kaldığı sürece sorun değil.
Kediler için kutu keşfi
Kedinizin rahatça girip çıkabileceği genişlikte bir kutu seçin.
İçine sevdiği bir oyuncak yerleştirebilir veya yanında hareket eden bir oyuncakla dikkatini çekebilirsiniz.
Birden fazla kutu kullanarak kısa bir keşif rotası da oluşturabilirsiniz.
Ancak kutuları kedinin kaçamayacağı dar alanlara sıkıştırmayın.
Kedi kutuya girmek istemiyorsa zorlamayın.
Bazıları kutunun içinde oturmayı sever, bazıları yalnızca dışından patisiyle dokunur.
Ve bazıları bütün hazırlığınızı görmezden gelip kutunun yanında uyur.
Bu da gayet normal.
Güvenlik notu
Karton veya kâğıt parçalarını koparıp yutmaya çalışan hayvanlarda bu oyunu kullanmayın.
Oyunu gözetim altında oynayın ve sonrasında malzemeleri kaldırın.
Neden güzel? Kontrollü keşif, araştırma ve problem çözme fırsatı yaratır. Üstelik evde zaten bulunan malzemelerle hazırlanabilir.
3. Saklambaç: Bu Kez Sizi Bulacaklar
Gerekenler: Güvenli bir ev ortamı, sevdiği küçük bir ödül veya oyuncak, biraz sabır.
Çocukken oynadığımız saklambaç, köpeğiniz için de oldukça eğlenceli bir etkinliğe dönüşebilir.
Ama bu oyunda önemli bir fark var.
Saklanan kişi sizsiniz.
Ve köpeğiniz sizi bulmaya çalışıyor.
Köpeklerle nasıl oynanır?
Önce köpeğinizin sizi bulmasının kolay olacağı bir noktaya geçin.
Örneğin açık bir kapının hemen arkasında durabilirsiniz.
Adını söyleyin veya daha önce öğrendiği bir çağırma sözcüğünü kullanın.
Yanınıza geldiğinde sevdiği bir ödülle veya kısa bir oyunla karşılık verin.
Birkaç denemeden sonra başka bir odada, kolayca bulabileceği bir yerde saklanabilirsiniz.
Burada önemli olan köpeği panikletecek şekilde ortadan kaybolmak değil.
Onu eğlenceli bir arama oyununa davet etmek.
Özellikle ayrılıkla ilişkili kaygı yaşayan köpeklerde, sahibinin aniden saklanması rahatsızlık yaratabilir. Böyle bir durumda farklı bir oyun seçmek daha uygun.
Kedilerle saklambaç nasıl olur?
Kedinizin sizi aramasını beklemek biraz fazla iddialı olabilir.
Ama oyunu onun ilgisini çekecek biçimde değiştirebilirsiniz.
Örneğin koltuğun kenarından yavaşça görünen, kedilere uygun bir oyuncak kullanın.
Oyuncağı kısa süre gösterip yeniden saklayın.
Kediniz merak edip yaklaşırsa oyuncağı tekrar hareket ettirin.
Bu şekilde pusuya yatma ve takip etme davranışlarını teşvik edebilirsiniz.
Kedinizin oyuncağı yakalamasına da fırsat verin.
Sürekli saklanan ama hiçbir zaman yakalanamayan bir oyuncak bazı kediler için sinir bozucu olabilir.
Oyunu nasıl geliştirebilirsiniz?
Köpeğiniz için farklı odalarda kısa arama oyunları hazırlayabilirsiniz.
Kediniz içinse oyuncakları kutu veya mobilya kenarlarında farklı yönlerden hareket ettirebilirsiniz.
Ama her iki durumda da oyunun süresini hayvanınızın ilgisine göre belirleyin.
Neden güzel? Köpeklerde arama ve geri çağırma becerilerinin eğlenceli biçimde çalışılmasını sağlayabilir. Kedilerdeyse hareketli oyuncaklarla av davranışlarına uygun bir oyun fırsatı sunar.
4. Dokun ve Kazan: Birlikte Yeni Bir Şey Öğrenin
Gerekenler: Eliniz, küçük bir hedef nesnesi veya eğitim çubuğu, uygun ödüller.
Kedinizin veya köpeğinizin burnuyla elinize dokunmasını öğretebileceğinizi biliyor muydunuz?
Bu oyunda amaç yeni bir beceri öğrenirken birlikte keyifli zaman geçirmek.
Üstelik zorlu komutlar vermeniz veya uzun eğitim seansları düzenlemeniz gerekmiyor.
Nasıl oynanır?
Elinizi hayvanınızın yüzüne çok yaklaşmadan, rahatça ulaşabileceği bir noktada tutun.
Burnuyla elinize yaklaşıp dokunduğunda hemen ödüllendirin.
İlk denemelerde tesadüfen dokunması bile yeterli olabilir.
Kediniz veya köpeğiniz bu davranışın ödülle sonuçlandığını öğrendikçe elinizin konumunu biraz değiştirebilirsiniz.
Daha sonra “Dokun!” gibi kısa bir sözcük ekleyebilirsiniz.
Ancak sözcüğü kullanmadan önce hangi davranışı istediğinizi hayvanın anlamasına fırsat verin.
Kediler gerçekten öğrenebilir mi?
Evet.
Kediler de olumlu pekiştirmeye dayalı eğitim yöntemleriyle çeşitli davranışları öğrenebilir.
International Cat Care ve Cats Protection gibi kuruluşlar, kedilerde uygun ödüllerle yapılan kısa eğitimlerin kullanılabileceğini belirtiyor.
Önemli olan kediyi zorlamamak.
Bazı kediler bu oyunu birkaç tekrarda kavrayabilir.
Bazılarıysa hiçbir ilgi göstermeyebilir.
Bu durumda oyunu sürdürmek için ısrar etmeyin.
Köpeklerde ne işe yarayabilir?
Burunla hedefe dokunmayı öğrenmek, daha sonra başka beceriler öğretmek için kullanılabilir.
Örneğin köpeğinizi belirli bir noktaya yönlendirmek veya elinizi takip ederek kısa bir hareket yapmasını sağlamak mümkün olabilir.
Ama oyun sırasında hayvanın vücudunu zorlayacak dönüşler, ani sıçramalar veya uzun tekrarlar yaptırmayın.
Küçük bir püf noktası
Ödülü doğru davranıştan hemen sonra verin.
Zamanlama, hayvanın hangi hareketinin ödüllendirildiğini anlamasına yardımcı olur.
Ve bir oyunu bitirmenin en güzel anı, hayvanınızın hâlâ keyif aldığı andır.
Neden güzel? Birlikte iletişim kurmayı, öğrenmeyi ve olumlu deneyimler oluşturmayı destekleyebilir.
5. Av Zamanı: Yakala, Bırak, Yeniden Başla
Gerekenler: Kediler için güvenli bir olta oyuncak, köpekler için uygun büyüklükte yumuşak bir oyuncak.
Beşinci oyunumuz biraz daha hareketli.
Amaç yalnızca hayvanı koşturmak değil.
Kendisinin sevdiği doğal oyun davranışlarını güvenli biçimde gerçekleştirmesini sağlamak.
Kediler için: Küçük bir av sahnesi
Kedinizin sevdiği bir olta oyuncağı alın.
Oyuncağı gözünün önünde sürekli sallamak yerine, yerde ilerleyen küçük bir av gibi hareket ettirin.
Bazen durdurun.
Bazen bir mobilyanın kenarında kısa süre saklayın.
Kedinizin oyuncağı izlemesine, yaklaşmasına ve uygun bir anda üzerine atlamasına izin verin.
Ve en önemlisi:
Oyuncağı yakalamasına fırsat verin.
Cats Protection, kedilerle oynarken avı yakalama aşamasının oyunun önemli bir parçası olduğunu vurguluyor.
Oyunları da uzun bir maratona dönüştürmeniz gerekmiyor.
Özellikle kediler için gün içine yayılmış bir iki dakikalık kısa oyunlar bile uygun olabilir.
Kediniz daha uzun oynamak istiyorsa etkinliği onun yaşına, sağlığına ve ilgisine göre sürdürebilirsiniz.
Oyun bittiğinde ipli veya tüylü oltaları güvenli biçimde kaldırın. Kedinizin bunlarla gözetimsiz oynamasına izin vermeyin.
Köpekler için: Getir veya kontrollü çekiştir
Köpeğiniz oyuncak taşımayı seviyorsa yumuşak bir oyuncağı kısa bir mesafeye atarak getirme oyunu oynayabilirsiniz.
Kaygan zeminde ani dönüşler veya yüksek sıçramalar gerektirmeyen bir alan seçin.
Köpeğiniz çekiştirme oyununu seviyorsa buna uygun sağlam ve güvenli bir oyuncak kullanabilirsiniz.
Oyunun kuralları basit:
Köpeğiniz oyuncağı isteyerek tutmalı, siz çok sert çekmemelisiniz ve oyunu bırakmak istediğinde devam etmeye zorlamamalısınız.
Oyuncak bırakma davranışı da olumlu pekiştirmeyle öğretilebilir.
Amaç oyunu kazanmak için güç kullanmak değil.
Karşılıklı ve güvenli bir etkinlik sürdürmek.
Diş sorunları, ağrı veya hareket kısıtlılığı bulunan köpeklerde bu tür oyunların uygun olup olmadığını veteriner hekimle değerlendirin.
Neden güzel? Kedilerde takip ve yakalama davranışlarını, köpeklerdeyse taşıma, getirme veya uygun çekiştirme davranışlarını destekleyebilir.
Peki her gün ne kadar oyun oynamalısınız?
Bunun bütün kedi ve köpekler için geçerli tek bir cevabı yok.
Çünkü oyun ihtiyacı yaşa, sağlık durumuna, karaktere, çevreye ve günlük etkinlik düzeyine göre değişiyor.
Yavru bir kedi çok sayıda kısa oyun seansı isteyebilir.
Yaşlı bir kedi birkaç dakikalık sakin etkinlikten sonra dinlenmeyi tercih edebilir.
Hareketli bir köpek daha fazla etkinliğe ihtiyaç duyarken eklem rahatsızlığı bulunan bir köpek için koklama ve yiyecek arama oyunları daha uygun olabilir.
Bu nedenle oyun sürelerini kronometreye bağlamak yerine hayvanın verdiği tepkileri izleyin.
İlgisi azalıyorsa, uzaklaşıyorsa veya dinlenmek istiyorsa ara verin.
Belirgin ağrı, aşırı soluma, topallama veya olağan dışı yorulma varsa oyunu durdurun ve gerektiğinde veteriner değerlendirmesi alın.
Oyun, hayvanın ihtiyaçlarını karşılayan diğer etkinliklerin yerine de geçmiyor.
Köpeğinizin günlük yürüyüşlere, kedinizin uygun çevresel zenginleştirmeye ve her ikisinin de yeterli dinlenmeye ihtiyacı devam ediyor.
Ödül verirken farkında olmadan fazla beslemeyin
Oyunların bazılarında mama veya ödül kullanıyoruz.
Bu, öğrenmeyi ve arama davranışlarını desteklemek için yararlı olabilir.
Ama günlük enerji ihtiyacını hesaba katmak önemli.
American Animal Hospital Association (AAHA), ödüllerin ve tam dengeli olmayan ek yiyeceklerin günlük toplam kalori alımının genel olarak yüzde 10’unu aşmamasını öneriyor.
Pratikte günlük mama porsiyonunun küçük bir bölümünü oyunlarda kullanabilirsiniz.
Böylece fazladan yiyecek vermeden de ödüllendirme yapmış olursunuz.
Ancak oyun yalnızca yiyecek vermekten ibaret değil.
Sevdiği bir oyuncağın kısa süreli sunulması, nazik bir etkileşim veya oyunun devam etmesi de bazı hayvanlar için ödüllendirici olabilir.
Önemli olan kedinizin veya köpeğinizin neyi gerçekten sevdiğini keşfetmek.
Birlikte yaşayan kedi ve köpekler aynı oyunu oynamalı mı?
Evde hem kedi hem köpek varsa onları aynı anda oyuna katmak eğlenceli görünebilir.
Ama her zaman doğru olmayabilir.
Özellikle hareketli oyuncaklar veya yiyecek ödülleri rekabete, gerginliğe ya da istemeden yaşanan çarpışmalara neden olabilir.
Bu nedenle kediniz ve köpeğiniz birbirleriyle çok iyi anlaşsalar bile bireysel oyun zamanları planlamak yararlı.
Köpeğinizle koku oyunu oynarken kedinizin ayrı bir alanda dinlenmesine izin verebilirsiniz.
Kedinizle olta oyunu oynarken de köpeğinizin oyunu bölmeyeceği güvenli bir ortam oluşturabilirsiniz.
Birlikte oynamalarını istiyorsanız her iki hayvanın da rahatlığını, sınırlarını ve güvenliğini dikkatle değerlendirin.
Sevdikleri oyunlar aynı olmak zorunda değil.
Zaten iki farklı türle yaşamanın güzel taraflarından biri de bu.
İyi bir oyunun beş basit kuralı
Hangi oyunu seçerseniz seçin, birkaç noktayı akılda tutun:
- İstekli olmalarını bekleyin. Oynamak istemeyen bir hayvanı zorlamayın.
- Güvenli malzemeler seçin. Yutulabilecek küçük parçalar, keskin kenarlar ve dolaşma riski taşıyan iplerden kaçının.
- Başarı şansı verin. Oyunu sürekli zorlaştırmak yerine hayvanın bulmasına, yakalamasına veya çözmesine fırsat tanıyın.
- Kısa başlayın. Süreyi yaşına, sağlığına ve ilgisine göre ayarlayın.
- Birlikte eğlenin. Oyun bir performans testi değil, paylaşılan bir deneyim olsun.
En iyi oyuncak bazen sizsiniz
Akşam eve geldiniz.
Biraz yorgunsunuz.
Kediniz koridorun ortasında oturuyor. Köpeğinizse oyuncağını getirip ayaklarınızın dibine bırakmış.
Elbette her akşam uzun oyunlar oynayacak enerjimiz olmayabilir.
Ama bazen birkaç dakikalık bir etkinlik bile birlikte geçirilen güzel bir ana dönüşebilir.
Kedinizin bir oyuncakla kurduğu küçük pusu.
Köpeğinizin sakladığınız mama parçasını bulduğunda yaşadığı heyecan.
Bir karton kutunun içinde başlayan keşif.
Veya ilk kez burnuyla elinize dokunmayı başarması.
Bunların hiçbiri büyük olaylar değil.
Ama hayvanlarımızın dünyasında merak, hareket, öğrenme ve etkileşim için yeni fırsatlar sunuyorlar.
Üstelik oyun oynarken yalnızca onlar hakkında bir şeyler öğrenmiyoruz.
Biz de onları biraz daha iyi tanıyoruz.
Nelerden hoşlandıklarını, hangi durumlarda heyecanlandıklarını, ne zaman dinlenmek istediklerini ve nasıl iletişim kurduklarını fark ediyoruz.
Belki köpeğiniz düşündüğünüz kadar top meraklısı değil.
Belki kedinizin en sevdiği oyun aslında kargo kutusunun arkasından çıkan küçük bir oyuncak.
Bunu ancak birlikte deneyerek öğrenebilirsiniz.
Bir dahaki sefere kediniz pahalı oyuncağı bırakıp kutuya yöneldiğinde üzülmeyin.
Kutuyu oyuna dahil edin.
Köpeğiniz topu kırk birinci kez getirdiğinde de belki ona yeni bir koku oyunu öğretmeyi deneyin.
Çünkü bazen en iyi oyun, en pahalı oyuncakla oynanan değil.
Birlikte keşfettiğiniz oyundur.
